De psalmen van Franciscus

Zoals bekend heeft Herman de Vos, kapucijn, de vijftien psalmen van Franciscus vertaald. De trappist Bruno Wilderbeek heeft ze op muziek gezet. Bij de presentatie van de dubbel-CD hebben Herman de Vos, en Wout Oosterkamp, beiden kapucijn, de psalmen van Franciscus toegelicht. Uit hun inleidingen is de volgende tekst samengesteld. Het boek De Psalmen van Franciscus en de dubbel-CD zijn nog volop te koop.

De Psalmen van Franciscus van Assisi, een weg naar innerlijke vrede, door Herman de Vos is uitgegeven door Universe Press in Leeuwarden. De prijs is € 15,-. Het kan verkregen worden bij de Franciscaanse Beweging in Den Bosch, bij de kapucijnen in Velp en bij de Clarissen in Nijmegen. Het kan natuurlijk ook besteld worden bij de boekhandel. het boek is aan de derde druk toe, tot vreugde van de schrijver!

Jezus groeide op als jood in het joodse gebedsklimaat. Dat was gevormd na de Ballingschap. De joden werden verspreid over de wereld, moesten dus leven zonder hun centrale plaats, de tempel. Er ontstonden overal Huizen van Bijeenkomst, synagogen. Men bad daar op de momenten dat er ook in de tempel gebeden werd, drie maal per dag. De psalmen vormden het hart van het gebed. In de huizen werd gebeden bij elke maaltijd. Jezus en zijn leerlingen waren in deze traditie grootgebracht en hielden dit gebedsschema aan. In de vroeg-christelijke kerk groeide deze praktijk en ontstond er een getijdengebed waarin de psalmen weer de kern vormden. Het werd door geestelijken en monniken gelezen uit een gezamenlijk reuzengroot boek met letters die van een afstand leesbaar moesten zijn.
Franciscus bad het getijdengebed samen met zijn broeders. Zoals de kerkelijke overheid in Rome voorschreef, maakte hij er een verkorte (dat is brevis, vandaar: brevier) uitgave van voor onderweg. In zijn Brief aan de Stadsbestuurders zegt hij:
Bewijs de Heer onder het volk dat u is toevertrouwd, zoveel eer,
dat iedere avond door een oproep of een of ander teken
het tijdstip aangekondigd wordt waarop de almachtige God
door heel het volk lof en dank gebracht moet worden.

Werd hij hierin geïnspireerd door de gebedstraditie van de islam? Het klinkt zo bekend. Wellicht was het zonnelied een Franciscus-manier om de 99 namen van God te bezingen.
Franciscus stelde zijn eigen psalmen samen met verzen van de bestaande psalmen, maar gaf er een eigen emotioneel accent aan. Ze werden voor of na het verplichte getijdengebed gebeden. Hij had nog meer gebeden, behalve wat hij improviseerde. We kennen het Maria-antifoon, zijn onzevader en de lofzang bij de gebedstijden.

De psalmen van Franciscus worden rond 1550 door de Ierse franciscaan Lucas Wadding Officie van het Lijden van de Heer genoemd. De schrijvers beperkten zich eeuwenlang, geheel naar de geest van de tijd, tot de eerste zeven lijdenspsalmen. Ze komen niet toe aan de laatste acht, waarin de God, de Ene, wordt geloofd en bejubeld. In de vertaling van 2004 zijn de psalmen gepresenteerd onder de naam: Het Officie van de Mysteries van de Heer.

Al biddend zijn de vijftien psalmen in Franciscus ontstaan. Als dichter vult Franciscus de oude woorden met een spetterende vitaliteit, temperament, gevoel en leven. Franciscus spreekt erin over wat hij meemaakt, zijn vertrouwen, zijn aarzelingen, de pijn van het leven en van zijn broeders. Ze kunnen zo ook over onszelf, nu, gaan, iedereen die ook pijn en warmte, eenzaamheid en roepen om nabijheid kent.
Franciscus laat die psalmen leiden naar een andere diepte, de religieuze bestaanslaag. Hij raakt daar aan het oerverlangen van er mogen zijn. Ze gaan om gezien en aanvaard te worden. Hij ondervindt zijn eigen verlangen om uit te stijgen boven zichzelf. Daarbij ontdekt hij wat onzegbaar is, onuitspreekbaar en zelfs ondenkbaar. Deze ervaringen herkent hij in Jezus. Wie de psalmen leest, kan ineens een herkenning oplopen, waar je gewoonlijk aan voorbij gaat.

Franciscus was vooral een Godzoeker. God is voor hem geen beleving, geen dogma, geen leer of stelling. Hij zoekt waar hij God kan ervaren en tegenkomen. Hij staat open voor wat er meer is tussen hemel en aarde.
Hij noemt God bij vele namen, Heer, God, Koning, de gewone namen. Hij vindt ook namen uit: Vadertje, mijn Thuis, mijn Redder, mijn Barmhartigheid, mijn geluk, mijn geduld. Het zijn alle uitingen van de rijke relatie die hij had met God die niet in een woord te vatten is.
Altijd spreekt Franciscus van mijn: mijn vertrouwen, mijn hoop, mijn geduld. Dit mijn is niet een bezittelijk voornaamwoord, maar een relationeel voornaamwoord. Dit is wat er van zijn relatie met de Eeuwige te zeggen is. Franciscus geeft door zijn psalmen aan dat Jezus' leven gericht staat op God en door God zin en betekenis krijgt. Dat is ook het beeld dat Franciscus ons van zichzelf geeft; zonder mijn Thuis is hij niet te volgen. De psalmen kunnen ons helpen om onze eigen relatie tot God en mens nieuw te maken.
Voor een Engelse vertaling lees bij The Psalms of Saint Francis

Wie op bovenstaande commentaar wil leveren, vragen wij een e-mail te richten aan P.H. van der Veer met in het onderwerp de vermelding "psalmen". De commentaren zullen we op een aparte bladzijde op deze website publiceren.

Zie ook de mooie Engelstalige pagina Psalms of Saint Francis